W dniach 9–12 września 2026 roku w Kazimierzu Dolnym odbędzie się X Letnia Szkoła Kognitywistyki pod hasłem „Czas w umyśle”. Wydarzenie organizowane jest wspólnie przez Katedrę Kognitywistyki UMK, Instytut Filozofii KUL i Instytut Filozofii UMCS, a badacze z UMK odegrali w programie Szkoły szczególnie aktywną rolę.
Letnia Szkoła Kognitywistyki (LSK) powstała w 2017 roku. Skierowana jest do młodych pracowników naukowych, doktorantów oraz studentów kierunków kognitywistycznych, a także do instytucji akademickich prowadzących badania w obszarze szeroko rozumianej kognitywistyki. Formuła spotkania od pierwszej edycji łączy wykłady plenarne i wykłady gości, warsztaty tematyczne oraz sesje studencko-doktoranckie. Dziesięć zrealizowanych dotąd edycji uczyniło z Kazimierza Dolnego rozpoznawalny w Polsce ośrodek dorocznej debaty kognitywistycznej.
Szkoła od początku organizowana jest pod patronatem Polskiego Towarzystwa Kognitywistycznego, a jej twórcami i głównymi animatorami pozostają reprezentujący od kilku lat toruński ośrodek kognitywistyczny prof. Arkadiusz Gut i dr Andrzej Zykubek.
Podczas tegorocznej edycji LSK podjęliśmy refleksję nad czasem - zjawiskiem z jednej strony bliskim i oczywistym, a jednocześnie niezwykle trudnym do racjonalnej analizy. Problematyka X LSK zachęca do wspólnych badań powiązań między czasem a umysłem, wykraczających poza zdroworozsądkowe kategorie czasu zegara i tradycyjne modele przetwarzania informacji oraz standardowe badania eksperymentalne, które redukują czas do zobiektywizowanych pomiarów. Zamiast traktować czas jedynie jako epifenomen procesów mózgowych, analizujemy czas przeżywany jako konstytutywny element struktury świadomości. Interesuje nas nie tylko to, jak umysł mierzy czas, ale przede wszystkim to, jak go „stwarza” i jak go doświadcza. Jak to się dzieje, że doświadczamy ciągłości, a nie rwanego pokazu slajdów? Jaką rolę odgrywa temporalność dla poczucia ciągłości i tożsamości podmiotu? Jak nasze ciało, emocje i interakcje społeczne modulują przepływ chwil?
Szkołę oficjalnie otworzył Arkadiusz Gut, prezes Polskiego Towarzystwa Kognitywistycznego, który w swoim wystąpieniu otwierającym nawiązał do badań nostalgii. W czwartek 10 września czekało nas prawdziwe „podwójne uderzenie” z Torunia. Paweł Gładziejewski i Aleksander Milczanowski (Katedra Kognitywistyki UMK) przedstawią wykład Varieties of psychedelic timelessness: an LLM-assisted qualitative study of altered temporal experience – badanie oparte na analizie ponad 7 tysięcy relacji z podróży psychodelicznych, kodowanych z pomocą dużych modeli językowych w celu zmapowania różnych odmian doświadczenia „bezczasowości”. Kilka godzin później Andrzej Zykubek wygłosił wykład Skąd komórka (i ciało) wie, która jest godzina? Okazuje się, że nasz mózg nie ma jednego zegara - ma ich przynajmniej kilka, ułożonych hierarchicznie i działających na różnych piętrach organizacji biologicznej. Systemy te nie są od siebie całkowicie niezależne, ale nie są też jednym mechanizmem rozciągniętym na różne skale czasowe. To jedna z ważniejszych lekcji płynących ze współczesnej neurogenetyki czasu: pytanie „która jest godzina” mózg zadaje sobie inaczej niż pytanie „jak długo to trwało”, i odpowiada na oba za pomocą zupełnie odmiennych molekuł, komórek i obwodów.
Tego samego dnia w bloku referatów studencko-doktoranckich „Wymiary czasu w psychopatologii” Milena Celebudzka zaprezentowała koncepcję swojego projektu doktorskiego dotyczącego ucieleśnionych, przedrefleksyjnych uwarunkowań zachowań zdrowotnych w chorobie otyłościowej. Z kolei w bloku „Nowe technologie i badanie doświadczenia czasu” Albert Łukasik opowiedział o zmianie percepcji czasu podczas zgamifikowanego treningu polirytmicznego w wirtualnej rzeczywistości, na podstawie połączonych pomiarów EEG, HRV i oddechu z badaniem stanu flow. Na zakończenie części studenckiej w bloku „Wiele twarzy kognitywistyki”, głos zabrał Kamil Bagiński, który przedstawił wyniki analizy programów polskich kierunków kognitywistyki z lat akademickich 19/20 i 25/26. Kamil podjął próbę odpowiedzi na pytanie, ile czasu potrzeba, by zmienił się sposób prowadzenia tego kierunku studiów.
Sześciu badaczy, cztery dni, tematy od molekularnych zegarów biologicznych po psychodeliczną bezczasowość i VR-owe treningi polirytmiczne – toruńska kognitywistyka była w Kazimierzu Dolnym wyraźnie słyszalna.
X Letnia Szkoła Kognitywistyki 2026 – folder
